Tại sao video VR lại khiến não bộ cảm thấy mình đang thật sự ở đó?

Có lẽ nhiều người từng có cảm giác này khi lần đầu đeo kính VR.

Biết rõ mình vẫn đang ngồi trong phòng.

Nhưng khi nhìn xuống vực sâu trong VR, tim vẫn đập nhanh.

Khi tàu lượn lao xuống, cơ thể vẫn giật mình.

Hay khi gặp lại người thân trong không gian ảo, mắt vẫn cay đi dù biết đó chỉ là công nghệ.

VR không thật.

Nhưng cảm giác mà nó tạo ra lại rất thật.

Vậy tại sao não bộ lại dễ bị "đánh lừa" đến như vậy?

Thật ra, não của con người hoạt động theo một cách khá đặc biệt.

Não không trực tiếp biết đâu là thật hay giả. Nó chỉ tin vào những tín hiệu mà mắt, tai và cơ thể gửi đến.

Ví dụ đơn giản nhất là khi bạn xem một bộ phim kinh dị.

Bạn biết con ma không có thật.

Nhưng tim vẫn đập nhanh.

Vẫn sợ.

Vẫn giật mình.

Không phải vì bộ não bị lừa hoàn toàn, mà vì nó đang phản ứng với những gì nó cảm nhận được.

VR cũng hoạt động theo nguyên lý đó, nhưng mạnh hơn rất nhiều.

Khi não bộ bắt đầu tin rằng bạn đang "ở đó"

Thay vì chỉ nhìn vào một màn hình nhỏ trước mặt, VR bao phủ gần như toàn bộ tầm nhìn của bạn.

Khi quay đầu sang trái, khung cảnh cũng quay theo.

Nhìn xuống đất sẽ thấy mặt đất.

Nhìn lên trời sẽ thấy bầu trời.

Sau một lúc, não bộ bắt đầu xuất hiện một cảm giác rất đặc biệt:

"Mình đang ở trong không gian này thật."

Đây được gọi là presence – cảm giác hiện diện.

Và đó cũng là thứ khiến VR khác hoàn toàn so với việc xem video thông thường.

Ví dụ đơn giản

Khi xem video du lịch trên điện thoại, bạn biết mình chỉ đang xem.

Nhưng trong VR, bạn có cảm giác như đang đứng giữa bãi biển đó.

Nghe tiếng sóng xung quanh.

Nhìn mặt trời phía xa.

Cảm nhận được độ rộng của không gian trước mặt.

Lúc này, não bộ không còn cảm thấy mình đang xem một video nữa.

Nó bắt đầu cảm thấy mình đang hiện diện trong chính khung cảnh đó.

Âm thanh cũng đang "đánh lừa" não bộ

Nhiều người nghĩ VR chỉ là hình ảnh.

Nhưng thực tế, âm thanh mới là một phần cực kỳ quan trọng.

Trong VR, âm thanh thường được mô phỏng theo không gian 3D.

• Người nói bên phải → âm thanh phát ra từ bên phải.
• Tiếng bước chân phía sau → bạn vô thức quay đầu lại.
• Tiếng sóng phía trước → bạn cảm thấy biển đang ở trước mặt mình.

Đó là những phản xạ mà não bộ vẫn thực hiện mỗi ngày ngoài đời thật.

Khi VR tái tạo đúng những tín hiệu này, bộ não bắt đầu phản ứng giống như đang ở trong môi trường thực.

Thí nghiệm khiến rất nhiều người sợ dù biết mọi thứ là giả

Một trong những trải nghiệm VR nổi tiếng nhất là hiệu ứng "đứng trên mép tòa nhà".

Người dùng sẽ đứng trên một tấm ván gỗ nhỏ, phía dưới là độ cao hàng trăm mét.

Điều thú vị là họ biết rõ mình đang đứng trên nền nhà an toàn.

Nhưng rất nhiều người vẫn không dám bước tiếp.

Có người chân run.

Có người toát mồ hôi.

Có người hét lên.

Tại sao lại như vậy?

Bởi vì mắt đang gửi một thông điệp rất mạnh đến não bộ:

"Bạn đang ở rất cao."

Và trong nhiều tình huống, não bộ ưu tiên tin vào những gì mắt nhìn thấy.

Đó là lý do cảm xúc của con người không chỉ đến từ suy nghĩ logic, mà còn đến từ trải nghiệm giác quan.

Điều đặc biệt nhất của VR không phải là công nghệ

Nhiều người nghĩ VR hấp dẫn vì đồ họa đẹp.

Hoặc vì những trò chơi sống động.

Nhưng càng phát triển, ngành VR càng nhận ra một điều khác:

Điều mạnh nhất của VR không phải là hiệu ứng.

Mà là cảm xúc.

Hiện nay, rất nhiều nội dung VR được tạo ra để chạm tới cảm xúc thật của con người.

Ví dụ:

• Người lớn tuổi được nhìn lại quê hương cũ.
• Một người được đi lại trên con đường tuổi thơ.
• Ai đó được ngắm nơi mình luôn mơ ước nhưng chưa từng có cơ hội đặt chân tới.

Dù biết đó chỉ là thế giới ảo.

Nhưng cảm xúc lại hoàn toàn thật.

Khi VR chạm đến những ký ức sâu nhất

Một số dự án còn sử dụng AI và công nghệ 3D để tái hiện hình ảnh người thân đã mất.

Người mẹ có thể nhìn thấy con.

Người ông có thể "gặp" lại cháu.

Tất nhiên, họ biết đó không phải người thật.

Nhưng cảm xúc con người không vận hành đơn giản như một công tắc bật tắt.

Khi nhìn thấy gương mặt quen thuộc.

Nghe giọng nói quen thuộc.

Nhìn thấy người đó chuyển động trước mặt mình.

Cảm xúc thật vẫn xuất hiện.

Đó là lý do nhiều người bật khóc khi trải nghiệm VR.

Không phải vì công nghệ quá hiện đại.

Mà vì khoảng cách cảm xúc bỗng nhiên được kéo lại gần hơn.

Tương lai của VR có thể không phải là game

Ngoài giải trí, VR ngày càng được ứng dụng trong:

• Trị liệu tâm lý
• Hỗ trợ người cao tuổi
• Giáo dục
• Du lịch
• Concert ảo
• Kết nối từ xa

Ví dụ, thay vì chỉ gọi video call, một ngày nào đó bạn có thể cảm thấy như đang ngồi cạnh người thân dù họ ở cách xa hàng nghìn kilomet.

Không phải nhìn nhau qua màn hình.

Mà là cùng xuất hiện trong một không gian.

Đây là thứ mà những video thông thường rất khó mang lại.

Có lẽ cũng vì vậy mà VR đang dần thay đổi.

Trước đây, nhiều người nghĩ VR chỉ là công nghệ dành cho game hay giải trí.

Nhưng càng phát triển, các hãng công nghệ càng nhận ra một điều quan trọng:

Điều khiến con người nhớ đến VR không phải là đồ họa đẹp đến mức nào, mà là cảm giác mình thật sự đang ở đó.

Và quan trọng hơn cả, là những cảm xúc mà trải nghiệm đó mang lại.

Đó cũng là lý do các hãng đang cố gắng làm kính VR nhỏ hơn, nhẹ hơn và tự nhiên hơn để có thể xuất hiện trong cuộc sống hằng ngày.

Một ngày nào đó, VR có thể không còn là thiết bị mà chúng ta chỉ dùng để chơi game.

Nó có thể trở thành công cụ giúp con người kết nối với nhau nhiều hơn, lưu giữ những ký ức quý giá, học tập, thư giãn, chữa lành tinh thần hoặc đơn giản là cảm thấy bớt cô đơn trong những lúc cần một sự hiện diện.

Có lẽ điều đặc biệt nhất của VR không nằm ở công nghệ.

Mà nằm ở cách nó khiến con người cảm nhận được nhiều hơn.

VR không sinh ra để đưa chúng ta rời xa thế giới thật.

Mà có thể, nó đang giúp những cảm xúc trong thế giới thật trở nên sâu sắc hơn một chút.